Сайн дурын даатгал

Сайн дураар даатгуулагч нь нийгмийн даатгалын дараах 3 төрөлд хамрагдана.

Нийгмийн даатгалын сайн дурын даатгалд дараах хөдөлмөр эрхлэгч даатгуулагч, иргэн хамрагдана. Үүнд:

1. Нийгмийн даатгалд албан журмаар даатгуулснаас бусад иргэн, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч, хувиараа тээвэр эрхэлдэг жолооч, бичил уурхай эрхлэгч, газар тариалан эрхлэгч (ногоочин), төрөөс олгох урамшуулалд хамрагдсан иргэн, хөдөлмөрийн чадвараа алдсан хүн, оюутан, гэрийн үйлчилгээний болон түүнтэй адилтгах ажилтан, цалингүй нэг ба түүнээс дээш сарын захиргааны чөлөө авсан ажилтан, гадаад улсад ажиллаж, амьдарч байгаа Монгол Улсын иргэн, тус улсад амьдарч байгаа гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн;
2. Гурав хүртэлх насны хүүхдээ асарч буй эх;
3. Малчин, туслах малчин;
4. Эмнэлгийн хяналтад байдаг, байнгын асаргаа шаардлагатай 18 хүртэлх насны хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээ асарч байгаа ажил хөдөлмөр эрхлээгүй эх /эцэг/.

Даатгуулагч сайн дурын даатгалд даатгуулахдаа дараах баримт бичгийг цаасан эсхүл цахим хэлбэрээр бүрдүүлнэ. Үүнд:

1.Иргэний үнэмлэх;

2.Гурав хүртэлх насны хүүхдээ асарч буй эх төрлөөр гэрээ байгуулах бол хүүхдийн төрсний гэрчилгээ;

3.Малчин, туслах малчин төрлөөр гэрээ бол гэрээ байгуулахын өмнөх жилийн мал, тэжээвэр амьтад, малын хашаа, худгийн тооллогын маягт (цаашид “мал тооллогын “А” данс” гэх);

4.малчин өрхийн гишүүн нь малчин өрхийн бүртгэлд малчнаар бүртгэгдсэн баримт бичиг;

5.туслах малчин нь малчинтай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээ;

6.эмнэлгийн хяналтад байдаг, байнгын асаргаа шаардлагатай 18 хүртэлх насны хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээ асарч байгаа ажил хөдөлмөр эрхлээгүй эх /эцэг/ төрлөөр гэрээ байгуулах бол хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, байнгын асаргаа шаардлагатай хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн тодорхойлолт.

Сайн дураар даатгуулсан тухай гэрээ байгуулах:

Даатгуулагч нь нийгмийн даатгалд сайн дураар даатгуулах тухай хүсэлтээ аймаг, дүүргийн нийгмийн даатгалын байгууллага (байцаагч)-д өөрийн биеэр, эсхүл цахимаар гаргаж, эхний сарын шимтгэлээ төлсөн тохиолдолд уг хүсэлтийг нь үндэслэн, Нийгмийн даатгалын байгууллага (байцаагч) тухайн даатгуулагчтай “Нийгмийн даатгалд сайн дураар даатгуулсан тухай гэрээ” (цаашид “гэрээ” гэх)-г байгуулна.  Гэрээний хугацаанд цалин хөлс, орлогын хэмжээ болон хугацааг өөрчлөх боломжгүй.

Шимтгэл тооцох сарын цалин хөлс, орлогын доод хэмжээ нь Хөдөлмөр, нийгмийн зөвшлийн гурван талт үндэсний хорооноос тогтоосон тухайн үед мөрдөж байгаа хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ (2025 онд 792 000 төгрөг)-нээс багагүй байна.

Шимтгэл тооцох сарын орлогын дээд хэмжээ тухайн үед мөрдөж байгаа хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 7 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцүү (2025  онд       5 544 000 төгрөг) байна.

Хүүхдээ 3 нас хүртэл нь асрах чөлөөтэй байгаа эхийн сайн дурын даатгалын шимтгэл төлөлт:

• Сайн дураар даатгуулагч эхийн төлөх шимтгэлээс тэтгэмжийн даатгалын сан болон улсын төсвөөс хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ (792 000 төгрөг)-ний 12.5 хувьд ногдох хэсгийн 50.0 хувь (49 500 төгрөг)-ийг хасаж зөрүү шимтгэлийг даатгуулагч өөрөө хариуцан төлнө.

Жишээ нь: Даатгуулагчийн сард төлөх шимтгэл 792 000*13.5% = 106 920 төгрөг

Үүнээс  –   57420 төгрөг (Даатгуулагч эх өөрөө төлнө)

–  49 500 төгрөг (Тэтгэмжийн даатгалын сангаас

болон улсын төсвөөс хариуцан төлнө)

       Даатгуулагчийн сард төлөх шимтгэл 5 540 000*13.5% = 748 440 төгрөг

Үүнээс:  –  698 940 төгрөг (Даатгуулагч эх өөрөө төлнө)

–  49 500 төгрөг (Тэтгэмжийн даатгалын сангаас

болон улсын төсвөөс хариуцан төлнө)

Малчин, туслах малчны сайн дурын даатгалын шимтгэл төлөлт:

• Малчин, туслах малчны төлөх шимтгэлээс улсын төсвөөс хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ (792 000 төгрөг)-ний тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн 50% (5.75 хувь болох 45 540 төгрөг)-ийг хасаж зөрүү шимтгэлийг даатгуулагч өөрөө хариуцан төлнө.
• Малчин, туслах малчны сайн дурын даатгалын гэрээ байгуулах даатгуулагч нь гэрээ байгуулахын өмнөх жилийн Мал, тэжээвэр амьтад, малын хашаа, худгийн тооллогын маягт буюу “мал тооллогын “А” данс”, малчин өрхийн гишүүн бол малчин өрхийн бүртгэлд малчнаар бүртгэгдсэн баримт бичиг, “мал тооллогын “А” данс”, туслах малчин бол малчинтай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээ болон малчны “мал тооллогын “А” данс”-ыг гэрээнд хавсаргана.

Жишээ нь: Даатгуулагчийн сард төлөх шимтгэл 792 000*13.5% = 106 920 төгрөг

Үүнээс  –  61 380 төгрөг (Даатгуулагч өөрөө төлнө)

–  45 540 төгрөг (Улсын төсвөөс хариуцан төлнө)

Даатгуулагчийн сард төлөх шимтгэл 5 544 000*13.5% = 748 440 төгрөг

Үүнээс:  –  702 900 төгрөг (Даатгуулагч өөрөө төлнө)

–  45 540 төгрөг (Улсын төсвөөс хариуцан төлнө)

18 нас хүртэлх хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээ асарч байгаа ажил хөдөлмөр эрхлээгүй эх /эцэг/-ийн сайн дурын даатгалын шимтгэл төлөлт:

• Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээ асарч байгаа ажил хөдөлмөр эрхлээгүй эх (эцэг)-ийн төлөх шимтгэлээс улсын төсвөөс хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ (792 000 төгрөг)-ний тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн 11.5% (91 080 төгрөг)-ийг хасаж зөрүү шимтгэлийг даатгуулагч өөрөө хариуцан төлнө.
• Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээ асарч байгаа ажил хөдөлмөр эрхлээгүй эх /эцэг/-ийн сайн дурын даатгалын гэрээ байгуулах даатгуулагч нь даатгуулагчийн хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, байнгын асаргаа шаардлагатай хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн тодорхойлолтын мэдээлэлд үндэслэн гэрээ байгуулна.

Жишээ нь: Даатгуулагчийн сард төлөх шимтгэл 792 000*13.5% = 106 920 төгрөг

Үүнээс  –  15 840 төгрөг (Даатгуулагч өөрөө төлнө)

–  91 080 төгрөг (Улсын төсвөөс хариуцан төлнө)

       Даатгуулагчийн сард төлөх шимтгэл 5 544 000*13.5% = 748 440 төгрөг

Үүнээс:  –  657 360  төгрөг (Даатгуулагч өөрөө төлнө)

–  91 080  төгрөг (Улсын төсвөөс хариуцан төлнө)

Сайн дурын даатгалын шимтэл төлөх: 

Сайн дураар даатгуулагч нь нийгмийн даатгалын байгууллагатай байгуулсан гэрээнд заасан хугацаанд буй  төлбөл зохих шимтгэлээ сар бүр төлнө. Үүнд:

• “Нийгмийн даатгал” аппликейшн;
• Даатгуулагчид зориулсан веб программ;
• QR код эсхүл Opay;
• SENDLY ашиглан;
• Өөрийн үйлчлүүлдэг банкны аппликейшн;
• Банкны тооцооны салбарт очих гэх мэт.

Сайн дурын даатгалын гэрээ дуусгавар болох:

Дараах тохиолдолд нийгмийн даатгалын байгууллагатай байгуулсан гэрээ дуусгавар болно.

• Гэрээгээр тохирсон хугацаа дуусгавар болсон;
• Өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгосон сараас;
• Даатгуулагч гэрээний хугацааг дуустал хугацаагаар хөдөлмөрийн гэрээгээр ажил хөдөлмөр эрхэлсэн бол тухайн сараас;
• даатгуулагч эхийн хүүхэд нь 3 нас хүрээгүй байхдаа бусдад үрчлэгдсэн, нас барсан эсхүл 3 нас хүрсэн бол түүний дараагийн сараас;
• малчнаас өөр хэлбэрээр ажил эрхэлсэн сараас;
• туслах малчны гэрээ цуцлагдсан, гэрээний хугацаа дууссан дараагийн сараас;
• даатгуулагчийн байнгын асаргаа шаардлагатай хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн тодорхойлолтын хугацаа дуусгавар болсон, цуцлагдсан, 18 нас хүрсэн эсхүл 18 нас хүрээгүй байхдаа бусдад үрчлэгдсэн, нас барсан бол түүний дараагийн сараас;
• Даатгуулагч нас барсан сараас.

Сайн дураар даатгуулагчийн тэтгэвэр, тэтгэмж , төлбөр авах эрх:

Сайн дураар даатгуулагч хуульд заасан нөхцөлийг хангасан тохиолдолд дараах тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийг авах эрхтэй:

Тэтгэврийн даатгалын сангаас:

• Өндөр насны тэтгэвэр
• Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр
• Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр

Тэтгэмжийн даатгалын сангаас:

• Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмж
• Жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж
• Нас барсан даатгуулагчийн гэр бүлийн гишүүнд олгох тэтгэмж

Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын сангаас:

• Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр;
• Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр;
• Хөдөлмөрийн чадвар тvр алдсаны тэтгэмж;
• Нас барсан даатгуулагчийн гэр бүлийн гишүүнд олгох тэтгэмж;
• Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр авагчийн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн төлбөр;
• Даатгуулагчийн эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөр.

Сайн дураар даатгуулагчийн хүлээх хариуцлага:

• Сайн дураар даатгуулагч нь сард төлбөл зохих шимтгэлээ нийгмийн даатгалын байгууллагатай байгуулсан гэрээнд заасан хугацаанд төлөөгүй тохиолдолд дутуу төлөгдсөн буюу хугацаандаа төлөгдөөгүй шимтгэлийн дүнгээс хугацаа хэтрүүлсэн хоног тутамд 0.3 хувиар тооцож алданги төлнө. Энэхүү алдангийн хэмжээ нь төлбөл зохих шимтгэлийн 50 хувиас хэтрэхгүй байна.
• Даатгуулагчийн хүчинтэй гэрээний хугацаанд энэ журмын 11.1 дэх заалтыг хэрэглэх бөгөөд өмнө нь дуусгавар болсон гэрээний төлөгдөөгүй хугацааны шимтгэлд хамааруулахгүй, алданги тооцож, нөхөн төлүүлэхгүй.

Сайн дурын даатгалтай холбоотой өргөдөл гомдлыг цахимаар болон цаасаар хүлээн авах ба хүлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор шийдвэрлэнэ.